Search

A ka nevojë Evropa për një Bashkim fiskal dhe politik?

Ish-ministri i Financave të Greqisë, Yanis Varoufakis dhe armiku i tij, ish-ministri gjerman i Financave, Wolfgang Schäuble, hasën në vështirësi për borxhin grek gjatë kohës kur Varoufakis ishte në detyrë. Por ata ishin në pajtim të plotë atëherë kur flitej për të ardhmen e Eurozonës. Bashkimi monetar kërkoi Bashkim politik. Asnjë rrugë e mesme nuk ishte e mundur.

Kjo është një nga zbulesat interesante në tregimin e Varoufakis për mandatin e tij si ministër i Financave. “Ju ndoshta jeni i vetmi [në Eurogrup] që e kupton se Eurozona është e paqëndrueshme”, i kishte thënë Varoufakis ish-ministrit Schäuble dhe se “Eurozona është ndërtuar gabimisht. Duhet të kemi një Bashkim politik, gjë që nuk ka dyshim për këtë”.

Natyrisht, Schäuble dhe Varoufakis kishin ide të ndryshme lidhur me qëllimet që do të shërbente Bashkimi politik. Schäuble e pa Bashkimin politik si një mjet për të imponuar disiplinë të fortë fiskale në shtetet anëtare nga qendra, duke iu lidhur duart dhe duke parandaluar politikat ekonomike ‘të papërgjegjshme’. Mirëpo, Varoufakis mendonte se Bashkimi politik do të lehtësonte kreditorët për të mbrojtur ekonominë e tij dhe për të krijuar hapësirë ​​për një politikë progresive në të gjithë Evropën.

Megjithatë, është e mrekullueshme që këta dy zyrtarë nga skajet e kundërta të spektrit politik arritën në një diagnozë identike rreth Euro-së. Konvergjenca është tregues i rritjes së ndjenjës së nevojës për Bashkim politik dhe fiskal, eventualisht nëse euroja do të mbahet pa dëmtuar ecurinë ekonomike apo vlerat demokratike. Presidenti francez, Emmanuel Macron, ka avancuar po të njëjtën ide. Dhe kreu i Social-Demokratëve të Gjermanisë, Martin Schulz, ditëve të fundit ka hedhur barrën e tij prapa për një ‘Shtetet e Bashkuara të Evropës’.

Por këtu ka një alternativë, shumë më pak ambicioze, sipas të cilës nuk është e nevojshme as Bashkimi fiskal as ai politik. Ajo që duhet të bëhet në vend të kësaj është heqja e lidhjes së financave private nga financat publike, duke izoluar secilin nga keqpërdorimet e tjetrit.

Me këtë ndarje, financimi privat plotësisht mund të integrohet në nivel evropian, ndërkohë që financimi publik i lihet individualisht shteteve. Në këtë mënyrë, vendet mund të përfitojnë plotësisht nga integrimi financiar, ndërkohë që autoritetet politike të vendeve mbeten të lira për të menaxhuar ekonomitë e tyre. Brukseli nuk do të ishte më i frikshëm, duke këmbëngulur në masat shtrënguese fiskale dhe duke nxjerrë zemërimin e vendeve me papunësi të lartë dhe rritje të ulët.

Martin Sandbu i ‘Financial Times’ ka qenë një përkrahës i fortë i pikëpamjes se një bashkim i mundshëm monetar dhe financiar nuk kërkon integrim fiskal. Ai beson se reforma kritike është parandalimi i ndihmave nga bankat nga autoritetet publike. Çmimi i dështimeve të bankave duhet të paguhet nga pronarët dhe kreditorët e bankave; ne duhet të kemi lirime me kusht dhe jo shpëtim.

Sandbu argumenton se kjo jo vetëm që do të izolonte financat publike nga hallakatjet e bankave, gjithashtu ajo do të çonte në një ekuilibër që imiton ndarjen fiskale të rrezikut midis vendeve që janë huamarrës dhe vendeve që janë huadhënës. Kur bankat dështojnë, atëherë kreditorët do të përballonin koston. “Me bashkimin bankar, nuk ka nevojë për bashkim fiskal”, argumenton ai.

Ekonomisti Barry Eichengreen nga Berkeley, Universiteti i Kalifornisë, në librin ‘Joshja populliste‘, gjithashtu tregon për ri-nacionalizimin e politikës fiskale, të cilën ai e sheh si thelbësore për të zhvendosur valën e populizmit evropian. Eichengreen mendon se kthimi i politikës fiskale tek autoritetet vendore do të kërkonte që bankat të pengonin shumë borxhe qeveritare, në mënyrë që të minimizonte rrezikun që keqmenaxhimi fiskal vendor rrëzon sistemin bankar. Qeveritë që shkojnë në shkatërrim do të duhet të ristrukturojnë borxhet e tyre në vend që të gjejnë shpëtim nga shtetet e tjera të BE-së.

Avokatët e zgjidhjes së nyjës Gordiane midis financave private dhe publike pranojnë se qasja e qeverive ndaj bankave duhet të ndryshojë rrënjësisht nëse kjo ndarje duhet të funksionojë. Por nuk është e qartë se nëse mjetet e tyre të propozuara do të funksiononin. Përderisa politika ekonomike mbetet provinca e qeverive vendore, rreziku sovran ka të ngjarë të vazhdojë të shtrembërojë funksionimin e financave jashtë tyre. Shtetet sovrane gjithmonë mund të ndryshojnë rregullat ‘ex post‘, që do të thotë se integrimi i plotë financiar është i pamundur. Dhe kostot lokale të shokut financiar nuk mund të jetë aq i larmishëm.

Paramendojeni se çfarë ndodh kur një bankë e madhe në SHBA falimenton – një bashkim ekonomik ku rregullat Sandbu dhe Eichengreen tashmë zbatohen. Zgjerimi ekonomik rajonal është i kufizuar nga fakti që huamarrësit e tjerë mund të vazhdojnë të funksionojnë normalisht: aftësia kreditore përcaktohet nga bazat e huamarrësit dhe jo nga gjendja e tij e banimit. Askush nuk pret që një qeveri të ndërhyjë në pagesat ndërshtetërore, të rishkruajë rregullat e falimentimit, ose të lëshojë monedhën e vet në rast të shqetësimit ekstrem.

Qeveritë e shteteve në SHBA ushtrojnë pak sovranitet për shkak se ato kanë më pak nevojë për to – banorët e tyre marrin transferta nga qendra dhe i dërgojnë përfaqësuesit e tyre në Uashington për të ndihmuar në krijimin e politikave federale.

Por vendet anëtare të BE-së janë në një pozitë shumë të ndryshme përballë institucioneve në Bruksel. Për shkak se ruajnë sovranitetin, ata nuk mund të bëjnë zotime të ngjashme për të mos ndërhyrë në tregjet financiare. Pra, mbetet rreziku që një goditje e rëndë financiare e mjaftueshme në BE do të prekë të gjithë huamarrësit e tjerë në të njëjtin vend në një mënyrë vetëpërmbushëse. Pretendimi se ne mund të ndajmë financat private nga ato publike mund të përkeqësojë, sesa të zbut, ciklet e bumit dhe të dështimit financiar.

Në shoqëritë bashkëkohore, financimi duhet të shërbejë për qëllime publike përtej logjikës së përfitimit të tregut financiar. Pra, politizohet në mënyrë të pakthyeshme – për arsye të mira dhe të këqija. Duket se politikëbërësit konservatorë dhe progresiv po dorëzohet përballë këtij realiteti. /Gazeta Ekonomia

Autor: Dani Rodrik – Profesor i ekonomisë dhe politikës ndërkombëtare në Shkollën e Qeverisë ‘John F. Kennedy’ të Universitetit të Harwardit. Është autor i ‘Paradoksi i Globalizimit: Demokracia dhe e ardhmja e ekonomisë botërore’ dhe ‘Rregullat e ekonomisë: Të drejtat dhe gabimet e shkencës së ekonomisë’.

Përgatitur dhe botuar ekskluzivisht nga Gazeta Ekonomia, me autorizim të Project Syndicate. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate.