Search

Iluzioni i rrezikshëm i stabilitetit të çmimeve

Bankat qendrore po kërkojnë një inflacion të ulët dhe pozitiv, por kjo është një gabim i rrezikshëm. Është e rrezikshme sepse politikat e duhura për të arritur objektivin mund të kenë efekte anësore të padëshiruara dhe kjo është një mashtrim sepse aktualisht nuk ka asnjë arsye të mirë për të ndjekur objektivin.

Në vitet 1970, kur inflacioni në ekonomitë e përparuara u rrit ndjeshëm, bankat qendrore i rezistuan me të drejtë. Mësimi që morën bankierët nga ajo betejë e inflacionit të ulët ishte një kusht i domosdoshëm për rritje të qëndrueshme. Por, me kalimin e kohës, ky mësim është shndërruar në besimin se inflacioni i ulët gjithashtu është një kusht i mjaftueshëm për rritje të qëndrueshme.

Ky ndryshim mund të ketë qenë për shkak të kushteve të mira ekonomike që shoqëruan periudhën e deflacionit nga fundi i viteve 1980 deri në vitin 2007, zakonisht të referuara si ‘Moderimi i Madh’. Për bankierët, ishte ngushëlluese të besonin se ata kishin ulur inflacionin duke kontrolluar kërkesat dhe se politikat e tyre kishin shumë efekte anësore të dobishme për ekonominë. Në fund të fundit, kjo ishte tregimi i orientuar drejt kërkesës që kishin përdorur për të justifikuar shtrëngimin e parave.

Por pastaj bota ndryshoi. Nga fundi i viteve 1980 e tutje, inflacioni i ulët ishte kryesisht për shkak të goditjeve pozitive të ofertës, siç ishte zgjerimi i fuqisë punëtore të ushqyer nga ‘gjëmimi foshnjor’ dhe integrimi i shumë vendeve në zhvillim në sistemin global të tregtisë. Këto forca nxitën rritjen ndërsa ulën inflacionin. Dhe politika monetare, larg kufizimit të kërkesës, ishte përgjithësisht e fokusuar në parandalimin nën parashikim të inflacionit.

Siç e dimë tani, kjo çoi në një periudhë të kushteve të lehta monetare, të cilat së bashku me çrregullimin financiar dhe zhvillimet teknologjike, mbollën farën e krizës financiare të vitit 2007 dhe recesionit që pasoi. Gabimi thelbësor analitik, siç është ende sot, ishte një dështim për të dalluar burimet alternative të deflacionit.

Fundi i Moderimit të Madh duhet të ketë politikëbërës të pakënaqur për besimin e tyre se inflacioni i ulët garanton stabilitetin e ardhshëm ekonomik. Nëse ka diçka, atëherë e kundërta ka qenë e vërtetë. Duke u dyfishuar në caqet e tyre të inflacionit, bankat qendrore janë dashur të mbështeten në një grup të pashembullt të instrumenteve të politikave të paprovuara për të arritur qëllimet e tyre.

Për shembull, shumë bankierë të nivelit qendror tani janë duke rekomanduar përdorimin e instrumenteve ‘makroprudenciale’ për të menaxhuar rreziqet sistematike në ekonomi, e cila nga ana tjetër, do t’u lejojë atyre të mbajnë normat e interesit ‘më të ulëta në afat të gjatë’. Problemi me këtë qasje është se atje ka pak, nëse ka ndonjë, dëshmi empirike që sugjerojnë se politikat e tilla do të funksionojnë sipas qëllimit.

Bankierët ndonjëherë i arsyetojnë politikat e tyre të tanishme jo për t’i rritur përfitimet nga inflacioni i ulët, por duke nënvizuar kostot e rënda të deflacionit. Megjithatë, ndërsa ka prova të mjaftueshme që tregojnë se inflacioni i lartë është më i kushtueshëm se ai i ulët, është e vështirë të gjesh dëshmi të ngjashme se deflacioni i butë është çdoherë i kushtueshëm.

Në fakt, supozimi i konsideruar se konsumatorët dhe investitorët e korporatave do të ekstrapolojnë [përfundimi i diçkaje duke supozuar se tendencat ekzistuese do të mbetet e zbatueshme] nga rënia e çmimeve të së kaluarës dhe do të mbajnë blerjet si rezultat i deflacionit, në thelb nuk ka mbështetje empirike prapa saj. Përgjigjet e fundit të konsumatorëve ndaj rënies së çmimeve sektoriale në vende të ndryshme, në Japoni, sugjerojnë të kundërtën.

Në të vërtetë, deflacioni si një çështje aritmetike, rritë barrën e vërtetë (të rregulluar nga inflacioni) të shërbimit të borxhit. Por nëse nivelet e borxhit janë në lartësi të paarritshme si rezultat i politikave të lehta monetare, nuk është e qartë se zgjidhja e problemit është ende më e lehtë.

Fokusi i bankave të nivelit qendror në inflacionin pozitiv, por të ulët, nën kushtet mbizotëruese ekonomike, gjithashtu sot është gjithnjë e më e rrezikshme. Raportet e borxhit në nivel global janë rritur ndjeshëm që nga fillimi i krizës financiare, ndërsa janë ngushtuar kufijtë e huadhënësve tradicionalë, duke ngritur pyetje rreth shëndetit të tyre të përgjithshëm. Dhe ndërsa kreditimi ka vazhduar të emigrojë nën ‘hije’, zbulimi i çmimeve në tregjet financiare është dëmtuar seriozisht, deri në atë pikë sa duket që shumë pasuri mbivlerësohen.

Këto zhvillime përbëjnë një kërcënim jo vetëm për stabilitetin financiar, por edhe për punën e ekonomisë reale. Për më tepër, mund të thuhet se vetë paraja ka kontribuuar në forcat e forta dhe të papritura deflacioniste që janë vërejtur gjatë viteve të fundit. Për shkak të financimit të lehtë dhe vetëpërmbajtjes, oferta agregate është rritur, ndërsa kompanitë ‘fantazmë’ janë përhapur. Ndërkohë, kërkesa agregate është përmbajtur nga kufijtë e borxhit – një tjetër rezultat i kushteve të lehta monetare.

Me kaq shumë rreziqe potenciale në horizont, bankierët duhet të paktën të marrin në konsideratë rishqyrtimin e supozimeve themelore që u nënshtrohen politikave të tyre.

Pra, çfarë duhet të bëjnë politikëbërësit? Në të ardhmen e afërt, qeveritë duhet të ndalojnë duke u mbështetur aq shumë në politikat e bankës qendrore për të rikthyer rritjen e qëndrueshme. Në vend se të fiksojë mbi objektivat e inflacionit, politikëbërësit duhet (me vonesë) të fillojnë të pyesin veten se cilat masa praktike mund të ndërmarrin për të parandaluar shpërthimin e një krize. Po aq e rëndësishme, ata duhet të sigurojnë se ata kanë bërë gjithçka që munden për t’u përgatitur për një skenar të tillë, në rast se masat parandaluese të tyre nuk janë të mjaftueshme.

Duke kërkuar edhe më tej në të ardhmen, kur ‘normaliteti’ zhvendoset, bankat qendrore duhet të përqendrohen më pak në gjetjen e objektivave afatshkurtra të inflacionit dhe më shumë në shmangien e cikleve të kreditimit të dështuar. Ndryshe nga devijimet e lehta nga objektivat e inflacionit, apo edhe deflacioni i lehtë, këto të fundit në të vërtetë janë të kushtueshme. /Gazeta Ekonomia

Autor: William White – Ish-zëvendësguvernator i Bankës së Kanadasë dhe ish-drejtues i Departamentit Monetar dhe Ekonomik të Bankës për Marrëveshje Ndërkombëtare. Është Kryetar i Komitetit për Rishikim Ekonomik dhe Zhvillimor në Organizatën për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik.

Përgatitur dhe botuar ekskluzivisht nga Gazeta Ekonomia, me autorizim të Project Syndicate. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate.