Search

Teknikat që manipulojnë mendjen e njerëzve

Siç thoshte dikur Leonardo da Vinci “Nëse je vetëm, i përket plotësisht vetes. Nëse shoqërohesh edhe nga një shok, i takon vetëm gjysmës së vetes”.

Më vonë, në epokën pozitiviste, Gustave Le Bon në librin e tij ‘Psikologjia e Turmave’, krijoi një koncept ku turma dobëson të gjitha aftësitë racionale të individit.

Turma shpërbën identitetin, shkatërron egon dhe e bën të pavetëdijshmen të mbizotërojë në histori. Këtë qasje, ndante edhe Sigmund Freud. Thuhet se Benito Mussolini mbante një kopje të librit të Le Bon në dhomën e gjumit, ndërsa Eduard Bernays, nipi i Sigmund Freud, krijoi reklamat dhe marrëdhëniet publike moderne në Shtetet e Bashkuara.

Supozimi i Bernays dhe i marrëdhënieve tregtare dhe reklamuesve publikë që ai krijoi, është ende rrymë e pozitivizmit: të krijojë një ndjenjë kënaqësie ose vetëvlerësimi dhe pastaj të lidhë një objekt, një rol, një person apo një simbol me të njëjtin perceptim të kënaqësisë – në atë mënyrë që, siç na mësoi Pavllov, truri i njeriut mund të bëjë pa objektin e vërtetë, dhe të aktivizohet gjithsesi kur nxitet nga një shenjë apo simbol.

Megjithatë, sot situata është shumë e ndryshme: mesazhet politike dhe komerciale, janë më shumë për t’u perceptuar sipas kritereve tipike të reklamimit, ndërsa sinjalet e klasës sunduese dhe politikanët përpunohen sipas të njëjtës paradigmë.

Aktualisht, komunikimi politik tenton të ndryshojë rëndësinë, duke ruajtur artificialisht kuptimin origjinal. Përhapja emocionale, eliminon ndarjen midis marketingut dhe politikës, midis politikës dhe komunikimit afektiv dhe privat, midis simboleve të egos dhe atyre të grupit.

Teknikat për rregullimin e emocioneve, kanë të bëjnë me menaxhimin e kohëzgjatjes, madhësisë dhe efikasitetit të emocioneve masive. Po si mund të manipulohen emocionet? Nuk është shumë e vështirë – në një fazë të parë zgjidhen situatat në të cilat mund të gjenden masat.

Situata duhet të jetë plotësisht emocionale, ndërsa udhëheqësi, operatori emocional, rrit emocionet pozitive, dhe lë mënjanë frikën ose emocionet e krijuara nga kundërshtarët e tij.

Kur të arrihet situata e përkryer emocionale, ndërmarrësi emocional krijon një drejtim të ri tek i cili duhet të drejtohet vëmendja e njerëzve.

Pasi të bëhet kjo, duhet të zhvillohet një ‘njohje ndryshuese’ e kandidatit ose e partisë, në mënyrë që njerëzit t’i perceptojnë ata si ‘të ndryshëm’ dhe alternativë, me qëllim që të ndryshojnë më vonë ndikimin emocional të udhëheqësit të zgjedhur.

Një politikan i mirë ’emocional’ e modulon reagimin, duke ndryshuar situatën perceptuese të atij momenti, për të theksuar karakteristikat që duhet të jenë më interesante për votuesit dhe grupet.

Në fakt, votuesit sillen ndryshe në bazë të gjendjeve të ndryshme emocionale. Studimi i shumë fushatave zgjedhore presidenciale në Shtetet e Bashkuara, ka çuar në identifikimin e disa kategorive që nxisin emocionet e votuesve – dhe ne i kemi përmendur ato pjesërisht.

Ato janë zemërimi, frika, entuziazmi, krenaria dhe dhembshuria. Zemërimi dhe frika funksionojnë rrallë për mirë, sidomos në televizion; entuziazmi funksionon gjithmonë mirë, ndërsa krenaria dhe dhembshuria varen nga aftësia aktoriale e politikanit, i cili është sipërmarrësi emocional.

Siç mund ta mbajmë mend lehtë, kjo ndodhi në luftërat e Ballkanit, me të gjitha palët që menaxhuan vetëm frikërat dhe zemërimin, duke u përpjekur t’i devijonin ato drejt armikut.

Në fakt, pa një armik, nuk ka politikë – politika është lufta me mjete të tjera. ‘Njohja ndryshuese’, e cila përdoret për të zgjedhur ndjenjat e dobishme për liderin, është kryesisht një teknikë për të dobësuar emocionet negative.

Sidoqoftë ankthi i krijuar nga ndryshimet e propozuara, mund të manipulohet nga kundërshtari. Për shmangien e kësaj situate, sipërmarrësi emocional, mund të mohojë pretendimet e kundërshtarit ose t’i margjinalizojë ato.

Në këtë drejtim, nëse shohim politikat italiane dhe evropiane të emigracionit, mund të konfirmojmë modelin tonë: Frika, frika nga të tjerët; sjelljet e shteteve të tjera anëtare të Bashkimi Evropian; ndërtimi i identitetit bazuar tek krenaria dhe në fund krijimi i një imagjinate të re kolektive, qoftë anti-emigrantëve apo në kundërshtim me ‘pushtimin’ nga Jugu.

Një aspekt tjetër që nuk duhet të neglizhohet është se – si në rastin e politikës së modës së vjetër dhe të propagandës aktuale përmes mediave sociale – rëndësia simbolike dhe fuqia evokative e një fakti janë thelbësore, në nivel elektoral, për përdorimin e këtij fakti si propagandë.

Megjithatë, fuqia evokative dhe simbolike ndërtohet ex post, dhe nuk është e pranishme tek vetë fakti. Megjithatë, aktualisht udhëheqësi është – në vetvete – një faktor kritik dhe i rrezikuar.

Slogani ‘Një është një’, është dogma e tanishme e të gjithë politikës bashkëkohore, dhe jo e një lëvizjeje të vetme. Nëse është vetëm një çështje e nxitjes së emocioneve dhe simboleve, nuk ka nevojë për zhvillimin racional të diskursit politik – prandaj të gjitha elitat vdesin, dhe çdo ‘qytetar’ është vendi i të gjitha pushteteve.

Prandaj, sot kemi nevojë për një politikë propagande që ndjek kriteret e vjetra, por eklipson Udhëheqësin, duke e bërë atë pa ndonjë identitet të dukshëm. /Modern Diplomacy /Gazeta Ekonomia

Autor: Giancarlo Elia Valori