Gazeta Ekonomia

Kupto Ekonominë

Udhëkryqi i bankave qendrore – kur detyra kthehet në bast

Vitet e fundit, bankat qendrore kanë kthyer detyrën e tyre në një bast të madh politik. Sipas tyre përdorimi i zgjatur i masave eksperimentale do të siguronte një urë efektive ndaj masave më gjithëpërfshirëse që do të gjeneronin rritje të lartë dhe do të minimizonin rrezikun e paqëndrueshmërisë financiare.

Kështu gjithnjë e më shumë ato janë në dijeni të rreziqeve në rritje për kredibilitetin, efektivitetin dhe autonominë politike që iu nevojitet. Ironikisht, bankierët qendrorë tani marrin përgjigje nga subjektet e tjera të politikëbërjes, të cilat, në vend që të ndihmojnë normalizimin e veprimeve të tyre, e bëjnë detyrën shumë më të vështirë.

Rezerva Federale e Shteteve të Bashkuara të Amerikës është banka qendrore më e fuqishme në botë, veprimet e të cilës ndikojnë fort në bankat e tjera qendrore. Pas vitit 2008 roli i rezervës u rrit edhe më tepër, pas suksesit në stabilizimin e një sistemi financiar jofunksional, i cili kishte kërcënuar të fuste botën në një depresion shumëvjeçar. Megjithatë sigurisht në një krizë të tillë botërore, ndikimi i politikës detyrimisht ndihet më thellësisht, ndaj Rezervës Federale shpresonte që brenda verës së vitit 2010 të normalizonte qëndrimin e saj duke rritur më tej autonominë politike. Por një Kongres gjithnjë e më i polarizuar, përjashtoi transferimin e nevojshëm në politikën fiskale dhe reformat strukturore.

Në vend të kësaj, Rezerva Federale foli për përdorimin e masave eksperimentale në ekonominë amerikane derisa ambienti politik të bëhej më konstruktiv për politikat pro-rritjes. Normat e interesit u ulën në zero dhe Rezerva Federale zgjeroi përfshirjen jo-komerciale në tregjet financiare, duke blerë një sasi rekord të obligacioneve nëpërmjet programeve të lehtësimit sasior. Ky bosht politik në sytë e bankierëve më të mëdhenj kishte lindur nga nevoja, por nuk ishte zgjedhja.

Rezerva Federale e dinte se nuk kishte fuqi për të promovuar rimëkëmbjen e mirëfilltë ekonomike direkt përmes politikës fiskale, për të lehtësuar pengesat ndaj rritjes gjithëpërfshirëse ose për të rritur drejtpërdrejt produktivitetin. Ishte ruajtja e aktorëve të politikës, të cilat pa autonominë politike të Rezervës, u mënjanuan nga pamundësia e Kongresit të ndarë për të miratuar masa të tilla ekspansioniste.

Të përballur me këtë realitet, Rezerva Federale u përpoq të mbështeste rritjen në mënyrë indirekte dhe eksperimentale. Duke injektuar likuiditet ose duke përdorur mjete të shumëfishta, ajo rriti çmimet e aseteve financiare në nivele edhe më të larta se sa parashikimet ekonomike. Rezerva shpresonte që segmente të caktuara të popullsisë të ndiheshin më të pasura, duke i joshur ata të shpenzonin më shumë dhe duke inkurajuar kompanitë që të investonin më shumë. Por të tilla ‘efekte pasurie’ u treguan të dobëta. Pra, Rezerva Federale u ndje e detyruar të bënte më shumë në të njëjtën gjë, gjë që çoi në një mori pasojash të padëshiruara dhe rreziqesh dëmtimi.

Nga ana tjetër, Banka Qendrore Evropiane, e dyta për nga rëndësia ka ndjekur një rrugë të ngjashme, megjithëse me politika monetare edhe më të pazakonta, duke përfshirë normat negative të interesit, duke ngarkuar më tepër kursimtarët sesa huamarrësit. Përsëri, ndikimi negativ dhe kostot e këtyre masave janë në rritje.

Të dyja bankat qendrore, veçanërisht ajo evropiane dhe presidenti në largim Mario Draghi kanë theksuar rëndësinë e një pavarësie nga politika, megjithatë, lutjet e tyre kanë rënë në vesh të shurdhër. Sot, as Rezerva Federale dhe as Banka Qendrore Evropiane nuk po parashikojnë masat që politikëbërësit do të marrin përsipër. Në vend të kësaj, të dy institucionet janë të zëna me hartimin e një raporti që do të përfshijë edhe më shumë rreziqe politike.

Rreziqet e tjera tashmë u shtojnë bankierëve qendrore më shumë presion. Procesi i zgjatur i BREXIT-it po pengon strategjinë afatgjatë të Bankës së Anglisë, ndërsa ndikimi afatshkurtër i tarifave tregtare në rritjen botërore është duke komplikuar detyrën e Rezervës dhe Bankës Qendrore Evropiane.

Ndërkohë, politikat aktuale pro-rritëse, nëse nuk janë të dizajnuara mirë, mund të rrisin rrezikun e paqëndrueshmërisë financiare dhe në këtë mënyrë të komplikojnë më tej detyrën e bankierëve qendrorë. Pra, është pikërisht teoria moderne monetare, ajo që nënshtron bankat qendrore për të financuar institucionet, në një kohë kur koncepti i të ardhurave universale po tërheq interes në rritje.

Për më tepër, disa nga të majtët po i prezantojnë masës idenë se kthimi në pronësinë shtetërore i aseteve prodhuese dhe kontrolli i aktivitetit ekonomik mund të përmirësojë perspektivat për një rritje më të shpejtë dhe gjithëpërfshirëse. Populistët në vendet evropiane me dinamikë më të brishtë të borxhit, duke përfshirë edhe qeverinë italiane, gjithashtu duken të gatshëm të rishikojnë vigjilencën e tregjeve duke organizuar deficite më të mëdha buxhetore pa një fokus konkurrent në balancimin e iniciativave pro-rritje.

Propozime të tilla të politikave janë maja e një akullnaje politike që është zgjeruar nga frika e ndikimit të teknologjisë në vendet e punës, ndryshimeve klimatike, tendencave demografike, si dhe shqetësimeve rreth pabarazisë së tepruar. Këto zhvillime nxjerrin në pah sesi çështjet e reja politike kanë ndikim në hartimin e masave, duke i bërë perspektivat ekonomike edhe më të pasigurta.

Bankat qendrore, po e shohin ndërhyrjen e politikbërësve të tjerë si shpëtimin e tyre dhe ky duket si basti që ato prej kohësh po luajnë. Por kohët e fundit ato po përballen me një probabilitet në rritje të një propozimi të humbur ose përgjigjja e politikës materializohet, por rezulton të jetë ajo që rrezikon të ulë kredibilitetin, efektivitetin dhe autonominë politike të bankave qendrore ose asgjë nuk materializohet, duke u lënë bankave qendrore një barrë që tashmë është shumë e rëndë dhe tejkalon përgjegjësinë e mjeteve të tyre. Ashtu si lojtarë të stërvitur, bankierët qendrorë së shpejti mund të zbulojnë se jo të gjitha bastet paguhen për një afat të gjatë! /The Guardian/