Gazeta Ekonomia

kupto ekonominë

Krizat e mëdha zgjidhen nga ndërmarrësit, jo nga qeveritë

Ndërmarrësit bëjnë gjëra të jashtëzakonshme. Lista është shumë e gjatë për t’i përmendur të gjitha, por ata janë në ballë të përpjekjeve për të përmirësuar botën tonë përmes ruajtjes së botës së gjallë, pastrimit dhe mbrojtjes së mjedisit, zbutjes së varfërisë dhe madje edhe përparimeve në rrugë mjekësore, si “bioprinting 3D” dhe testim të shpejtë të Coronavirusit që mund të ndihmojnë në shpëtimin e jetës njerëzore.

Ndërmarrësit e suksesshëm e dinë që mënyra më e mirë për t’u pasuruar është të shërbejnë nevojave të të tjerëve. Sa më shumë prej jenë duke punuar për të zgjidhur në mënyrë më efikase dhe inovative problemet e botës sonë, aq më mirë do të jemi. Por fatkeqësisht, shumë njerëz e barazojnë “ndërmarrjen” me “biznesin” dhe “biznesin” me “kronizmin”. Për pasojë ky i fundit sjell pastaj korrupsionin e pashmangshëm dhe fushën e pabarabartë të lojës, kur qeveria përfshihet shumë në tregje.

Që ndërmarrësit të jenë në gjendje të bëjnë më të mirën për shumicën e njerëzve, ata duhet të jenë në gjendje të operojnë në një treg të lirë. Dy prej shenjave të një ekonomie të tregut të lirë janë rregulli i ligjit – të njëjtat rregulla vlejnë për të gjithë në mënyrë të barabartë, pa asnjë të preferuar ose mbrojtje të veçantë dhe shkëmbimi vullnetar – asnjë tregti nuk ndodh nëse të gjitha palët nuk bien dakord për kushtet, pa qenë të detyruar.

E gjithë kjo mbështetet dhe inkurajon një shkallë të lartë besimi dhe bashkëpunimi. Por kur qeveritë përfshihen në treg, në çfarëdo mase më të madhe sesa thjesht të sigurohen se askush nuk po lëndohet ose nuk është i detyruar, gjërat fillojnë të përkeqësohen.

Shkrimtari P. J. O’Rourke shprehet se, “kur blerja dhe shitja kontrollohen nga ligji, gjërat e para që blihen dhe shiten janë ligjvënësit”.

Disa biznese shpenzojnë miliona dollarë në vit si përpjekje për lobim në mënyrë që të marrin zbritje të veçanta të taksave, mbrojtje nga konkurrenca e huaj, rregullore për të kufizuar konkurrencën e brendshme, garanci për hua dhe shpëtime. Këto marrëdhënie me hije marrin një kthim të shkëlqyeshëm të investimeve për bizneset që mund ta përballojnë atë. Por kjo përfshirje në treg jo vetëm zgjedh fituesit dhe humbësit para se të fillojë ndeshja, por zgjedh kush mund të luajë në radhë të parë. Pra nuk është një fushë e nivelit të lojës, thjesht shtrëngon konkurrencën dhe inovacionin që prodhon. Ndoshta më e rëndësishmja, ajo i ndalon ata që duan t’i përgjigjen shpejt nevojave të papritura dhe rrethanave të veçanta në shoqëri, të mos jenë në gjendje ta bëjnë këtë.

Gjatë kësaj emergjence aktuale e COVID19, kemi parë sesi rregullat dhe kufizimet e rënda që u arsyetuan si “siguri publike”, sakatuan ekonominë kudo rreth botës. Sapo u ngritën disa sipërmarrës në lojë, rezultatet ishin mahnitëse dhe të shpejta. Fatkeqësisht, disa pengesa janë ende në rrugë e sipër.

Të gjitha këto çojnë në një situatë që ka prishur sundimin e ligjit në shkëmbimet tona. Ndjesia e besimit dhe e bashkëpunimit që është e nevojshme për një ekonomi të shëndetshme dhe një shoqëri të lulëzuar po prishet. Si rezultat, ajo që e vuan është cilësia jonë e jetës.

Disa njerëz shohin biznese që kërkojnë dhe marrin këto favorizime nga qeveria dhe i vendosin gjithë fajin bizneseve. Ata besojnë se vetëm një qeveri e madhe mund t’i ndalojë bizneset e mëdha të përfitojnë nga popullata. Fakti është se, sa më shumë që qeveria të përfshihet në biznes, aq më shumë biznesi përfshihet në qeveri. Kjo krijon një cikël të përfshirjes gjithnjë e në rritje të qeverisë, që mban tashmë pushtet më të fuqishëm dhe parandalon që sipërmarrësit të jenë në gjendje të zgjidhin problemet e shoqërisë.

Pra, nëse jeni të pasionuar pas ndonjë prej nevojave më të ngutshme të botës që ndërmarrësit e etiketuar nga bota po përpiqen të zgjidhin, ekonomitë e tregut të lirë janë një pjesë e nevojshme e këtyre zgjidhjeve. Pa kornizën e sundimit të ligjit dhe shkëmbimit vullnetar, korrupsioni ngadalëson përmirësimet që të gjithë duam të shohim tek realiteti ku jetojmë. /Foundation for Economic Education/